Welke microfoon voor welk werk, dat is de grote vraag ....  

Het menselijk oor is een wonderbaarlijk instrument. Het kan zowel luide als stille geluiden probleemloos waarnemen. Zelfs met veel wind kunnen we probleemloos onze partner verstaan. Zelfs overweldigend geroezemoes kan ons niet deren. Met een microfoon gaat dit anders. Zonder de nodige hulpmiddelen zullen we er zelden in slagen een degelijke opname te maken.

Het menselijk oor bestaat uit drie delen :

het eerste deel is de oorschelp en het trommelvlies. Dit laatste wordt in beweging gebracht door de geluidsgolven.

Het tweede belangrijke deel van ons oor zijn twee kleine beentjes, het hoefijzer en het aambeeld, zo genoemd omwille van de vorm, ingespannen in een spier. Dit deel past de bewegingen voortgebracht door het trommelvlies aan zodat ze door het derde deel verder kunnen verwerkt worden.

Het derde deel is het slakkenhuis, ook zo genoemd omwille van zijn vorm. Hierin zit een vloeistof welke het uiteinde van dit slakkenhuis laat zwellen en krimpen door de geluidsgolven. In dit uiteinde zitten ook korte en minder korte haartjes, welke de gehoorzenuwen zijn. Deze worden door de vloeistof in beweging gebracht zodat ze het geluid registreren. De korte haartjes registreren de scherpe of hoge tonen, de langere de doffe of lage tonen. Wanneer we in een luidruchtige ruimte zitten zal de spier ,die de twee gehoorbeentjes omsluit, zich aanpassen zodat we minder goed horen. In een stille ruimte daarentegen zorgt de spier voor een transformatieverhouding waardoor we beter gaan horen.

                                       ..............................................

Een microfoon bestaat in drie uitvoeringen. Dit zijn : een dynamische microfoon, een electret microfoon en een condensator microfoon.

De dynamische microfoon:

Een dynamische microfoon bestaat uit een elastisch opgehangen membraan dat op een cilindrische koker bevestigd is. Rond deze koker is een elektrische winding voorzien. De koker met de elektrische spoel beweegt zich in de luchtspleet van een magneet. De elektrische spoel is verbonden met de aansluiting van de microfoon. Wanneer deze spoel in de luchtspleet beweegt wordt er een klein elektrisch signaal opgewekt. Dit signaal wordt later door ons opnameapparaat geregistreerd. De elastische ophanging en de grootte van de spoel bepalen hoe gevoelig de microfoon is. Het membraam is een uiterst gevoelig deel dat zeer snel beschadigd kan geraken.

De electret microfoon :

Deze microfoon werkt volgens een elektrostatisch principe. Twee elektrisch geladen plaatjes, waarvan er één elastisch is opgehangen, bewegen ten opzichte van elkaar. Op deze plaatjes wordt een elektrische spanning aangebracht. Wanneer deze plaatjes ten opzichte van elkaar bewegen, ze komen dichter bij elkaar en gaan dan weer verder van elkaar, zal de spanning over de twee plaatjes wijzigen. Deze wijzigingen worden via de nodige elektronische componenten overgebracht naar de aansluiting van de microfoon. Omdat deze spanningswijzigingen heel klein zijn wordt er op een van de plaatjes een scheikundige stof aangebracht die het elektrostatisch effect vergroot.  Hierdoor kan de elektronica voldoende eenvoudig gehouden worden om een microfoon aan een aantrekkelijke prijs te maken. Het nadeel van deze scheikundige stof is een lichte klankkleuring die via de elektronica terug moet worden weggefilterd. Dit soort microfoons moet steeds gevoed worden, doch meestal volstaan twee penlight batterijtjes die in de microfoon kunnen worden aangebracht. Dit is veruit de meest gebruikte microfoon in onze cameras.

De condensator microfoon :

Deze microfoon werkt volgens hetzelfde principe als de electret microfoon. Er werd hier echter geen scheikundige stof op één van de plaatjes aangebracht. Hierdoor wekt de beweging van de plaatjes een veel kleiner spanningsverschil op en moet er aanzienlijk complexere elektronica gebruikt worden om deze microfoon behoorlijk te laten werken. Ook moet er een veel grotere spanning op de plaatjes worden aangebracht om ook maar van enige spanningswijziging te kunnen spreken wanneer de plaatjes ten opzichte van mekaar bewegen. Ook deze microfoon moet elektrisch gevoed worden. Meestal met een spanning tussen 20 en 48V waardoor dit niet met gebruikelijke batterijtjes kan. Het grote voordeel van deze microfoon is zijn hoge kwaliteit, spijtig genoeg ten koste van een veel hogere prijs. Een condensator microfoon is ongeveer tien maal duurder dan een electret microfoon.

                                       ...........................................

Variaties :

Deze drie hoger beschreven types bestaan in verschillende variaties. Zo hebben we drukgevoelige en snelheidsgevoelige microfoons. De eerste reageren op een verandering van de luchtdruk terwijl de tweede op de snelheid van de luchtdeeltjes reageert. De meest gebruikte microfoons zijn van het eerste type daar deze veel eenvoudiger te produceren zijn. Dit heeft te maken met de constructie en plaatsing van het membraam. Ze hebben echter als nadeel dat de gevoeligheid voor lage tonen afneemt naarmate we verder van de geluidsbron weggaan.

We hebben hooggevoelige en laaggevoelige microfoons. De microfoons op onze cameras zijn meestal hooggevoelige microfoons. Laaggevoelige microfoons worden meestal voor podiumwerk gebruikt. Zij registreren enkel geluid op enkele centimeters van de microfoon en voorkomen zo rondzingen, het bekende fluitgeluid.

Ook bestaan er stereo en mono microfoons. Stereo microfoons zijn eigenlijk niet minder dan twee microfoons die in één behuizing zijn opgenomen. Rond de registratie van stereo bestaan nogal wat misverstanden. Er wordt nogal veel gedacht dat het stereo effect ontstaat doordat het geluid luider te horen is aan de ene zijde dan aan de andere. Niets is echter minder waar. De echte reden is dat het geluid ons ene oor eerder of later bereikt als het andere. Dit verschil in tijd noemt men ‘looptijdverschil’. Onze hersenen passen dan heel snel even wat driehoeksmeetkunde uit en berekenen als het ware vanuit welke richting het geluid afkomstig is. Je kan merken dat wanneer je uw hoofd lichtjes draait je toch nog steeds het geluid vanuit dezelfde hoek hoort komen, niettegenstaande de sterkte waarmee elk oor het geluid waarneemt niet veranderde. Onze oren kunnen dit feilloos doen tot frequenties rond 500 Hz. Daaronder kunnen we geen richting meer bepalen. Luidsprekersystemen zoals van ‘Bose’ maken hier dankbaar gebruik van. Een iets grotere luidspreker produceert de geluiden beneden 500 Hz. Deze kan men dan plaatsen waar men wil, zelfs achter een zetel. Twee kleinere luidsprekers produceren de klanken boven 500 Hz en moeten in de luisterruimte worden opgesteld. In een stereomicrofoon staan de twee oren veel dichter bij elkaar dan bij de mens waardoor dit looptijdsverschil verkleint en daardoor ook het stereobeeld. Bij opnames met twee microfoons, één voor links en één voor rechts stelt men best beide microfoons ongeveer op dezelfde afstand op als onze oren van elkaar verwijderd zijn.

Draadloze microfoons:

Draadloze microfoons zijn niets anders als een traditionele microfoon met een daarbij horende zender en ontvanger. Best beschikt men over een combinatie waar ook de ontvanger compact is en batterijgevoed kan werken. Op die manier kan hij ook in het veld met onze camera gebruikt worden.

Dasspeldmicrofoon :

Dit is een bijzondere soort microfoon die bedoeld is om op het lichaam in de buurt van de kraag bevestigd te worden. Meestal zijn dit zeer kleine microfoontjes zodat ze onopvallend kunnen gedragen worden. Waarom is dit een bijzondere soort microfoon? Op de kraag is duidelijk niet de meest ideale plaats voor een microfoon om op een behoorlijke manier de stem te registreren. Er zullen vooral keelklanken worden opgenomen, en het lijkt dan of de persoon met een dichtgeknepen neus praat. Meestal hoort ook bij dit type microfoon wat elektronica. Deze filtert de verkleuring terug weg, zodat de stem terug normaal gaat klinken. Het grote voordeel van dit type microfoon is dat ze zeer onopvallend op de spreker kunnen worden aangebracht. Ze zijn dan ook vooral geschikt bij camera werk. Door de plaatsing dicht bij de spreker heb je zo tijdens je opnames weinig of geen last van omgevingsgeluid.

Zoals je ziet heb je heel wat types microfoons. En dit waren ze zeker niet allemaal. Ik sprak nog niet over de richtingsgevoeligheid van de microfoon en ook niet over de richtmicrofoons. Voor elk werk bestaat er een geschikte microfoon en je laat je dan ook best door een ervaren handelaar (geluidsingenieur) bijstaan bij de keuze van je microfoon. Bij de aanschaf van de microfoon moet je duidelijk maken waarvoor hij gebruikt zal worden. Een allround microfoon die voor alle werk geschikt is bestaat helaas niet. Hoewel er enkele merken zijn die microfoonsets verkopen waar het microfoon en elektronisch gedeelte los van elkaar verkrijgbaar zijn. Op die manier kan je toch voor een aanvaarbare prijs een microfoonset samenstellen die voor het meeste werk geschikt is.

Een goede microfoon kost al gauw rond de 250 €. Laat je dan ook niet te snel voor een al te goedkope microfoon verleiden, deze zal zeker niet allround zijn. Vertel de handelaar ook steeds op welk toestel je de microfoon wil aansluiten, want ook daar zijn nog al wat verschillen. Neem het toestel eventueel mee naar de zaak. Bedenk dat een goede microfoon, wanneer er niet in geblazen wordt en hij nooit valt, haast onverslijtbaar is. Werken met een degelijke microfoon is meestal heel wat aangenamer dan werken met een krakend en piepend exemplaar.